شمه اى از جاذبه هاى تاريخى -مذهبى استان

1- قلعه ناصرى

 اين قلعه زيبا در مرکز شهر ايرانشهر واقع شده است و يکى از وسيعترين و در عين حال زيباترين قلعه منطقه محسوب مى گردد . در گذشته از آن به عنوان مرکز حکمرانى ايالت بلوچستان استفاده مى شده است .ناصر الدوله فرمانروا حاکم وقت ايالت کرمان و بلوچستان پيشنهاد ساخت يک دژ نظامى عظيم را در محل فعلى شهر ايرانشهر (فهرج يا پهره قديم ) به ناصر الدين شاه قاجار مى دهد ، ناصر الدين شاه با ساخت قلعه در فهرج موافقت مى نمايد و بدين طريق کار ساخت قلعه در سال 1264 ه . ق توسط شخصى بنام استاد حسين معمار باشى کرمانى آغاز و پس از هفت سال به پايان رسيد و از آن پس بنام قلعه ناصريه ناميده مى شود .پس از ساخت اين قلعه عظيم و مستحکم مرکز حکمرانى بلوچستان از بمپور به ايرانشهر منتقل مى گردد . پس از استقرار دوست محمد خان اين قلعه  با حکمرانى محلى اين حاکم به قلعه دوست محمد خان نيز ناميده مى شود .

2- قلعه پرتغالیها

 این قلعه در فراز تپه های مشرف بر جاده چابهار - تیس و در 6 کیلومتری شهر چابهار واقع شده است ..قلعه به ابعاد 59×34متر ساخته شده و مصالح به کار گرفته در ان آجر ، سنگ، گچ وساروج است.در ورودی درقسمت خاور واقع شده است .قلعه دارای هشتی بزرگ با اتاقهای بسیار و ایوان اختصاصی ، طاق ضربى ،آب انبار ،برج دیدبانی، چاه آب و..می باشد.آثار 2 برج دیدبانی بر بالای قسمت شاه نشین دیده می شود که 2 برج بصورت یک اتاق ایوان دار بر روی حجمی مکعب شکل پی سازی شده است . این برج به ارتفاع تقريبى 15 متر احتمالا علاوه بر دیدبانی به صورت چراغ دریایی مورد استفاده بوده است. اين قلعه به دليل پيشينه تاريخى، فرهنگى و سياسى اش در دوران هاى مختلف تاريخى کشور مورد توجه بوده است. پرتغالى ها در زمان استقرارشان در بندر چابهار آن را بنا نهاده و بعدها در دوران قاجاريه مورد بازسازى قرار گرفت. برخى معتقدند قدمت تپه اى که اين قلعه بر فراز آن بنا نهاده شده به دوران ماقبل تاريخ باز مى گردد که اثبات اين فرضيه، گواه حضور فرهنگ هاى صيادى هزاره سوم پيش از ميلاد در اين منطقه است.

3- قلعه بمپور

اين قلعه بر فراز تپه‌ای عظیم و مصنوعی در بمپور احداث شده است زمان ساخت آن اگرچه دقیقا مشخص نیست ولی با توجه به سبک معماری و نحوه ساخت و برج و باروهای آن حداقل می بایست تاریخ ساخت آن به سده4 هجری باز گردد ولی با توجه به کاربرد های خشت های قطور و بزرگ با اندازه خشت های رایج دوره ساسا نی و همچنین شباهت  قلعه بمپور به بنا های دوره ساسانی منطقه از جمله قلعه دختر کرمان و ارگ بم تاریخ ساخت آن می تواند به دوره ساسا نیان و قبل از اسلام نیز باز گردد ...

  4- قلعه سب

 اين قلعه از سالمترين و زيبا ترين قلعه هاى دوره اسلامى بلوچستان مى باشد که در روستايى به همين نام در فاصله 45 کيلو مترى جنوب باختر شهر سراوان در بخش سيب سوران اين شهرستان واقع شده است . اين بنا با مصالح عمده خشت و گل بروى صخره اى طبيعى ساخته شده است . پلان و فرم اصلى ان بصورت قاعده هرم با مقطع مستطيل مى باشد به صورتى که هر چه به ارتفاع بنا افزوده مى شود از حجم ان کاسته مى شود اين بنا نزديک به 37 متر ارتفاع دارد و از دو قسمت اصلى تشکيل شده است يکى حصار و مجموعه سازه ها و الحاقات خارجى و داخل ان و ديگرى بناى اصلى قلعه که در مرکز حياط قرار گرفته است .

5- قلعه کنت

 اين قلعه در 80 کيلومترى جنوب باختر شهر سراوان در روستا ى کنت  بخش هيدوچ اين شهرستان واقع شده است .اين مجموعه روى صخره اى طبيعى در سه طبقه ساخته شده است ورودى اين قلعه در قسمت جنوبى ان در حدود 13 متر از سطح زمين ارتفاع دارد که به حياط جنوبى قلعه منتهى مى شود .اطراف حياط مرکزى طبقه عامه نشين مى باشد که داراى 11 اتاق ، شامل اصطبل ، انبار ، و .... است و پله اى در شمال قسمت حاکم نشين قلعه ارتباط انرا با ساير طبقات فراهم مى کند . راهرويى در قسمت شمالى اتاق ها قسمت خاورى قلعه را به مرتبط مى سازد در ضلع باخترى دو برج نگبانى و همچنين دور تا دور قلعه غلامگرد جهت حفاظت قلعه و دفاع از ان است . اين قلعه به دستور حاکم محلى و توسط معماران بومى در دوره افشاريه ساخته شده است .

6- قلعه تپه لاديز

 قلعه لاديز در کنار سفلى و در 17 کيلو مترى جنوب باختر مير جاوه و در مسير مير جاوه به تمين قرار گرفته است . ويژگى هاى اين اثر استفاده از سنگ هاى درشت براى پى بندى بنا و ساختن ديوار هاى خشتى روى اين پى هاى سنگى مى باشد .

 7- محوطه باستانى «دمبکو»

اين ناحيه  در 90 کيلومترى شمال چابهار جاخوش کرده و در بخش دشتيارى، 5/2 کيلومترى آن طرف تر از شمال روستاى بلور مچى، در ناحيه باهوکلات قرار گرفته و دامنه خاورى اش از تدفين اجساد در اتاقک هاى سنگ چين درست شده است. گورهايى که اتاقک هاى سنگ چين آن، در ارتفاعات طبيعى و بدون استفاده از ملات بنايى شکل گرفته و تاريخ آن به دوره «پارتى ها»  اولين اقوامى که در ايران سکونت گزيدند رقم زده شده است.

 8- قدم گاه خضر

 بخش مرکزى ،در جنوب باخترى چابهار در محلى به نام سپوزه واقع گرديده است خواجه خضر از مشايخ مورد احترام بلوچها مى باشد او مقبره اى ندارد زيرا مردم بر اين باورند که خضر زنده و پاسدار لنج ها و قايق هايشان است . در گذشته مراسم خاصى در اين قدمگاه برگزار مى شد  ، مردم قربانى ، خرما و يا حلوا به مکان مورد نظر مى آوردند و ميان افراد تقسيم مى کردند  .

9-سنگ نگاره شير پلنگان

اين اثر در فاصله 12 کيلومتري  شمال سراوان و در ادامه مسير دره کنديک و در محلى بنام دره شير و پلنگان که از رشته کوههاى سياهان سراوان مى باشد واقع شده است . در داخل دره کنديک پس از طى مسافتى به محلى مى رسيم که دره در ان قسمت بسيار تنگ تر و کم عرض تر مى شود عرض ان به حدود 8 تا10 متر و حدود 5/2 متر ارتفاع مى رسد اين دره را به واسطه وجود  نقوش خاص دره شير پلنگان مى نامند چرا که در اين نقش يک حيوان درنده همانند پلنگ يا شير با دمى بلند برافراشته بر روى صخره اى در ارتفاع 5 مترى به همراه نقوش کم رنگ ومحو چهار انسان ديده مى شوند که در ميان اين نقش انسان نفر دوم از سمت راست داراى وضوح بيشترى است و به نظر مى رسد اين چهار نفر در حال دويدن به دنبال هم و يا اجراى مراسمى خاص مى باشند . در سمت راست دره به طرف شمال نقش انسانى ديده مى شود که بزى را شکار کرده و گردن ان را گرفته و در حال کشيدن ان با خود است در سمت چپ دره صخره اصلى در ارتفاع حدود 14 مترى ديده مى شود اين محل به علت ارتفاع زياد و عدم راه دسيابى به ان نقوش انسانى و حيوانى متنوع بدون نظم و انسجام و يکپارچگى در کنار هم قرار گرفته است . از جمله نقوش کهن و اوليه اين صخره مى توان به گله اى متشکل از هفت بز وحشى با شاخ هاى بلند و بدن کشيده با يک نقش انسان در کنار هم مى باشند نقوش ديگرى بعدا بروى اين تصاوير نقش شده و جديد تر  مى باشند و عبارتند از نقش انسان برهنه با بدن کاملا مثلثى شکل و نقوش و پنجه هاى دست انسان و نقوش حيوانى همانند نقش پلنگ با شير و يا نقش دو شمشير و .....

 10-سنگ نگاره دره نگاران ناهوک

 در هفتاد کيلو مترى شمال باختر شهر سراوان و در فاصله 36 کيلو مترى شمال باخترى روستا ناهوک بخش جالق شهرستان سراوان در دره اى بنام دره نگاران مجموعه اى کم نظير از نقش و نگار بر روى صخره ها ايجاد شده است اين محل در انتها ى دشت سر دشت ناهوک دقيقا در انتهاى دشت آبرفتى سر دشت قرار گرفته داراى آب و هوايى مصفا و دره اى پر آب مى باشد . وجه تسميه اين محل بر گرفته از نگار گرى ها اصيل و تحسين بر انگيزى است که نگار گران دوران گذشته از خود بر سينه صخره ها به يادگار گذاشته اند .به نظر مى رسد مهاجرانى در اولين هزاره هاى پيش از ميلاد به اين سر زمين واردشده و با بوميان ان بر سر تصاحب محل به جنگ و ستيز پرداخته و عاقبت بر آنان پيروز شده اند . مهاجمان غالبا سوار بر اسب با شمشير با تير و کمان و کمند و در حال جنگ و شکار با مردمان پياده بومى مى باشند عمده ترين نقوش دره نگاران عبارتند از نقوش انسانى و نقوش حيوانى .

1_ نقوش انسانى به دو صورت برهنه و ديگرى ملبس مى باشند

2_ نقوش حيوانى ، حيواناتى همچون اسب ، خر وحشى ( گورخر نژاد ايرانى بدون خط ) قوچ ، بز ، مار ، گاو کوهاندار ، شتر دو کوهانه ، سگ ، گرگ ، رو باه ، شغال ، يوز پلنگ و .... مى باشند که تمامى سطوح صخره هاى اين دره را آذين بسته اند .

 11- مقبره سيد غلام رسول

آرامگاه سيد محمد مشهور به سيد غلامرسول که همواره زيارتگاه مسلمانان هند ومردم اين منطقه بوده است ، در حاشيه ضلع خاورى خليج چابهار قرار دارد که قدمت ان به سال 465 هجرى قمرى مى رسد . آرامگاه در ضلع باخترى حياط بر روى صفحه اى به ارتفاع يک  متر بنا شده است . احتمالا نماى دور تا دور داخل آرامگاه داراى نقاشى هايى بوده است با توجه به پلان نما مى توان گفت که اين آرامگاه در عهد سلجوقى بر پا شده و در دوره صفوى نيز طرح هاى نقاشى بر روى ديوار ها افزوده شده است در نماى خارجى مقبره و چهار گوشه زيارتگاه چهار مناره کوتاه قرار دارد و نيم دايره هاى از گچ به رنگ سفيد بين اين مناره ها را پر مى کند گنبد از داخل نيز نوارى از تزئينات هندسى و گياهى است . که با رنگ هاى زرد ،قرمز ، ابى وسفيد به صورت گل و گياه و ستاره ديده مى شود . بالاى چهار طاقى بنا ، چهار نور گير قرار دارد که قسمتى از نور داخل مقبره را تامين مى کند ورودى آرامگاه در ضلع باخترى و محراب ان در ضلع جنوبى قرار گرفته . در ضلع باخترى طاق نمايى با تزئينات مقرنس ديده مى شود که داخل ان عبارت ( لا اله الا ا....) ( يا محمد ) ( يا على ) را بر روى نقش گل ها طرح اندازى کرده است در نماى ضلع شمالى ، روبه روى محراب نيز طاق نما هايى با تزئينات مقرنس ديده مى شود که محل نذر و روشن کردن شمع است .

 12- مسجد جامع دزک

اين مسجد در روستايى به همين نام در سه کيلومترى شرق سراوان واقع شده است و از جمله مساجد اوليه و کهن استان به شمار مى رود . مصالح اصلى و اوليه مسجد از خشت خام و ملاط گل است . براى اولين بار در متون تاريخى از اين مسجد در قرن چهارم هجرى نام برده شده و تا کنون به دفعات باسازى شده است و معمار ان سعى نموده اند که با استفاده از عناصر معمارى ساده تزئينى به مسجد جلوه اى خاص بدهد از جمله مى توان به تزئينات داخل شبستان تابستانى در جبهه باخترى اشاره نمود . ديوار هاى داخلى و شمالى جنوبى و باخترى داراى طاق نماهاى تزئينى و تزئينات دندان موشى است که ميتوان ان را صورت اوليه مقرنس کارى به شمار آورد . از قسمت هاى اصلى مى توان به شبستان هاى باخترى و خاورى ، حياط مرکزى و چله خانه اشاره نمود .

 13-گورستان اسپيدژ

يکى از مهمترين کانون ها و مراکز استقرارمتعلق به دوران پيش از تاريخ و هزاره هاى سوم و دوم پيش از ميلاد در شهرستان ايرانشهر اسپيدژ مى باشد . اسپيدژ در سال 1381  توسط سازمان ميراث فرهنگى شناسايى و با شماره 6745 در فهرست آثار ملى کشور ثبت گرديد . گورستان اسپيدژ حدود 25 هکتار وسعت دارد  و آثار دو دوره متمایز دوره اسلامی و دوره پیش از تاریخ را در بر دارد . دوره اسلامی ان دارای قلعه سنگی , استحکامات سنگ چین و قبور آن می با شد .آثار دوران پیش از تاریخ این بخش مربوط به دو دوره کوتاهتر زمانی , هزاره سوم قبل از میلاد  و عصر برنز و دیگری اواسط هزاره دوم قبل از میلاد و اواخر عصر برنز جدید و آغاز عصر آهن می باشد.

 14-قبرستان قدیمی گشت

 قبرستان مزبور در قسمت سفلای گشت  شهرستان سراوان واقع و مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد در پویش های باستان شناسی انجام شده آثاری از سنگ نگاره ها که مربوط به ساکنین قدیمی گشت بوده اند یافت شده است .

15- گورستان هفتاد ملا

 در حاشيه خاورى روستاى روپس و در 20 کيلو مترى روستاى تمين ميرجاوه واقع شده است . در دامنه ارتفاعات  مشرف بر روستا يک تو رفتگى وجود دارد که در پناه ان يک نمونه از گورستان هاى منحصر به فرد دوران اسلامى بنام گورستان هفتاد ملا قرار گرفته است .اين گورستان با حدود 50 متر مربع مساحت ، شامل مجموعه اى از صورت قبر هاى پنج طبقه مصطبه اى شکل پلکانى با ديوارى مخوف و سوراخ دار عمود بر روى انها مى باشد . اين قربستان به (دوره اسلامى ميانه ) تعلق دارد .

16- کاروان سراى نصرت آباد

 در مسير زاهدان به بم قرار داشته و معمارى بنا به دوران صوفيه تعلق دارد از خصوصيات بارز آن قرينه سازى و چهار ايوانى بودن آن است . در عصر صوفيه از سازه هاى معمارى تحت عنوان کاروان سرا ، رباط ،  ميل در مناطق بيابانى حد فاصل شهرهاى بزرگ ساخته شده که کاروان سراى نصرت آباد يکى از انهاست . اين کاروان سرا در سه کيلو مترى شمال باخترى نصرت آباد واقع  شده است پلان آن تقريبا به صورت مربع بوده است که در هر راس ان يک برج نگهبانى با قطر حدود 4/5 متر قرار دارد .ورودى اين بنا در مرکز جبهه جنوبى قرار گرفته که مستقيما به حياط مرکزى منتهى مى گردد .در پيرامون حياط مرکزى مجموعه از فضاهاى معمارى همهنند اتاق هاى استراحت مسافران و محل هاى نگهدارى احشام و چهار پايان و تيمار انها ساخته شده است .

17-کارگاه قديمى سفال کلپورگان

بناى اين کار گاه هنرى به يادگار مانده از هنر سفال گرى هزاره هاى قبل از ميلاد منطقه است در روستايى به همين نام در فاصله 25 کيلو مترى جنوب خاور شهر سراوان و در فاصله 100 مترى قسمت جنوبى جاده آسفالته سراوان ، بم پشت واقع شده است . خاک اين منطقه دارای مقدار زیادی رس است که موجب شده تا در گذشته و حال صنعت سفالگری و کاشی تزئینی در آن رونق زیادی داشته باشد. طورى که سفال آن به نقاط بسیاری صادر می گردیده است.

 18- تپه روباهک

 اين اثر تاريخى از جذابيت هاى شهرستان سراوان  می باشد که براساس نظر کارشناسان سابقه تاریخی قدمت آن به شهر سوخته زابل می رسد .

 19- شهرتاريخى جالق

یکی از قدیمی ترین نقاط سروان جالق است. جالق محل سکنی اولیه یعقوب لیث و مامن اصلی عیاران همراه وی بوده که قلعه های مربوط به یعقوب لیث و صفاریان در این شهر موجودند.

20 - منزل قديمى شمس :

 منزل شخص اقاى شمسي  نيز يکى از نمونه هاى معمارى سبک يزدى در بافت اوليه شهر زاهدان  مى باشد که داراى فضاهاى معمارى سنتى همچون هشتى . حمام . مطبخ . رواقى . با طاق نما هاى هلالى شکل مجموعه اى از اتاق ها و انبار ها با مصالح عمده خشت و گل در جرز ها و آجر درنما با طاق ضربدر مى باشد .

21- مجموعه امير توکل کامبوزيا :

 در اوايل دوره پهلوى اول با تبعيد فردى به نام امير توکل کامبو زيا به دزداب قديم وى در محلى که اکنون به نام کلاته وى ناميده مى شود اقامت گزيد از انجايى که وى فردى تحصيل کرده اى  و فرهيخته اى بوده بلا فاصله شروع  به ساخت مجموعه اى از سازه هاى معمارى به عنوان منزل ، کتابخانه شخصى ، حمام محل نگهدارى دام و غيره نمود .

 22- حسينيه يزدى ها :

 همزمان با شکل گيرى نوين شهرى زاهدان در سال 1310 هجرى شمسى يزدى ها که اصلى ترين مهاجران اوليه ان بودند مبادرت به احداث مجموعه اى از ساختمان هاى ادارى .مذهبى و شخصى نمودند که حسينيه يزدى ها واقع در بافت قديم شهر زاهدان يکى از انها است .

23- ساختمان بیت مقام معظم رهبری

 بنای یاد شده در زمان رژیم ستم شاهی پذیرای مقام معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای بوده که معظم له دوران تبعید را در آنجا سپری نموده است .این مکان در سال 70 از سوی صاحب آن  (آقای پرویز فاضلی)به عنوان یاد بودی از اقامت رهبر انقلاب به سازمان میراث فرهنگی اهدا شده است

 24-ساختمان قديمى پست زاهدان

 اين اثر از جمله ساختمان هاى ادارى است که در اوايل سلسله پهلوى و به منظور انجام مراسلات پستى به سال 1311 هجرى شنسى توسط دولت بنا گرديده است . در حال حاضر مرمت اين بنا براى ايجاد موزه پست با همکارى اداره کل پست استان در حال پيگيرى است .

Copyright 2010 GSI